Je hebt het de afgelopen dagen vast voorbij zien komen: de Schijf van Vijf is aangepast. Voor het eerst sinds 2016 is deze grondig herzien. Maar even terug naar de basis: wat was die Schijf van Vijf ook alweer precies?

Kort gezegd was de Schijf van Vijf jarenlang dé Nederlandse richtlijn voor gezond eten. En ja, we zeggen bewust “was”. Waarom dat zo is, leggen we zo uit. De Schijf gaf in één oogopslag weer wat je dagelijks nodig hebt en in welke verhouding: groente en fruit, volkoren producten, eiwitten (zoals vlees, vis, zuivel en plantaardige alternatieven), vetten en dranken.

De richtlijn is ontwikkeld door het Voedingscentrum, op basis van wetenschappelijk advies van de Gezondheidsraad. Het doel: complexe voedingskennis vertalen naar praktische keuzes voor elke dag. En precies dát is ook waar wij bij Leo in geloven. Niet voor niets voldoet meer dan 80% van ons assortiment al aan deze richtlijnen.

Veranderingen: klein op papier, groot in impact

Op het eerste gezicht lijkt de nieuwe Schijf van Vijf nauwelijks veranderd. Maar kijk je iets beter, dan zie je dat de echte verschuiving in de details zit, en die zijn relevanter dan ze lijken.

Zo is de aanbevolen hoeveelheid vlees duidelijk naar beneden bijgesteld: van ongeveer 500 gram per week naar circa 300 gram. Rood vlees gaat zelfs terug naar zo’n 100 gram per week. Tegelijkertijd groeit de rol van plantaardige eiwitten. Peulvruchten stijgen naar ongeveer 250 gram per week en noten naar zo’n 30 gram per dag.

Ook binnen bestaande productgroepen wordt strakker gestuurd. Kaas wordt gehalveerd van circa 40 naar 20 gram per dag en bewerkt vlees verschuift van “beperken” naar “zo min mogelijk”.

Daar staat tegenover dat er meer ruimte ontstaat voor plantaardige alternatieven, mits ze voldoen aan duidelijke eisen rondom zout, suiker en verzadigd vet. Daarnaast is de Schijf flexibeler geworden: er is niet langer één standaard, maar ruimte voor verschillende eetpatronen (met vlees, minder vlees of volledig plantaardig), zolang de balans klopt.

Deze verschuiving van dierlijke naar plantaardige eiwitten staat ook wel bekend als de eiwittransitie.

Gezond advies of gedragssturing?

Als we deze vernieuwde richtlijnen volgen, gaan we gezonder leven. Dat is de gedachte. En inhoudelijk klopt dat ook. Toch roept de nieuwe Schijf van Vijf ook vragen op.

Een belangrijk discussiepunt is de combinatie van doelen. Waar voedingsrichtlijnen traditioneel puur gericht waren op gezondheid, speelt nu ook duurzaamheid een duidelijke rol. En dat verandert het speelveld.

Gezondheid is in de basis individueel. Duurzaamheid is breder en raakt maatschappelijke en soms politieke keuzes. Volgens critici verschuift de Schijf daarmee van informeren naar sturen, niet alleen op gezondheid, maar ook op gedrag. En daarmee is het geen puur gezondheidsinstrument meer.

Daarnaast speelt de praktijk een rol. Veel mensen hebben nu al moeite om de bestaande richtlijnen te volgen, bijvoorbeeld als het gaat om voldoende groente, fruit en vezels. Strengere of complexere adviezen kunnen die kloof juist vergroten. Ook de verschuiving naar minder dierlijke producten is niet automatisch een garantie voor een gezonder voedingspatroon. Zonder de juiste kennis kan het leiden tot tekorten (zoals vitamine B12 of ijzer) of tot een grotere afhankelijkheid van sterk bewerkte alternatieven.

Een ontwikkeling die al langer gaande is

Tegelijkertijd is de gekozen richting inhoudelijk wel goed te onderbouwen. De adviezen sluiten aan bij eerdere richtlijnen van de Gezondheidsraad, waarin al langer wordt ingezet op minder rood en bewerkt vlees en meer plantaardige voeding.

Ook internationaal zien we dezelfde beweging, bijvoorbeeld in inzichten van de EAT-Lancet Commission. Daaruit blijkt dat een meer plantaardig eetpatroon niet alleen gezonder is, maar ook de impact op het milieu verlaagt.

De vernieuwde Schijf van Vijf is daarmee geen radicale koerswijziging, maar eerder een logische volgende stap. De wetenschap wees al deze kant op, het verschil is dat het nu concreter en nadrukkelijker wordt vertaald naar dagelijkse keuzes.

Leo zat eigenlijk ook al op die koers!

De vraag of dit puur gezondheidsadvies is of ook gedragssturing, laten wij bewust bij de partijen die deze richtlijnen ontwikkelen. Daar nemen wij geen inhoudelijk standpunt in.

Wat we wél zien: onze manier van werken sluit hier al grotendeels op aan. Niet alleen op het gebied van gezondheid, maar zeker ook als het gaat om duurzaamheid. In veel opzichten liepen we dus al vooruit op deze ontwikkeling.

Met onze Bright Green Impact tool maken we dit bovendien inzichtelijk op locatieniveau. Daarmee monitoren we zowel gezondheids- als duurzaamheidsaspecten en vertalen we die direct naar de praktijk.

Ook in onze Foodvisie zie je dat terug. Met concepten zoals Hybrid Food zetten we al concrete stappen binnen de eiwittransitie ruim voordat deze nieuwe richtlijnen er lagen

Jij kiest, wij cateren

Betekent dit dat je bij Leo alleen nog maar “Schijf van Vijf -proof” kunt lunchen? Absoluut niet.

Wij geloven dat de keuze altijd bij de gast ligt. Geen verboden, geen opgeheven vingertje. Wat we wél doen, is het makkelijker maken om goede keuzes te maken.

Gezondere en duurzamere opties geven we net wat meer podium. De alternatieven blijven beschikbaar maar vragen soms net een stapje extra.

Geen betutteling dus, maar een subtiele duw in de juiste richting.

Interessant?

Lees ook meer over impact in onze blog over de eiwittransitie!